Жаңа басқару моделі
Almaty Management University-де School of Digital Technologies and Economics базасында университеттің цифрлық егізін әзірлеу жұмыстары жүргізілуде. Бұл -жоғары оқу орнының барлық негізгі үдерістерін қамтитын кешенді цифрлық орта, яғни динамикалық модель. Дәстүрлі ақпараттық жүйелерден айырмашылығы, бұл тек деректерді сақтайтын жүйе емес, керісінше ғимараттар мен аудиториялар, сабақ кестесі мен оқу жүктемесі, кампустағы пайдаланушылардың қозғалысы, академиялық үлгерім, қаржылық көрсеткіштер мен KPI біріктірілген бірыңғай цифрлық кеңістік болып табылады. Осылайша университеттің күнделікті қызметі туралы тұтас көрініс қалыптасады.
Жоба өнеркәсіпте кеңінен қолданылып жүрген цифрлық егіз технологиясын жоғары білім беру саласына бейімдеуге негізделген. Бұл тәсіл университеттер үшін әлі де сирек қолданылатындықтан, оны инновациялық әрі алғашқы қадамдардың бірі деуге болады. Жасанды интеллект, визуалды аналитика және модельдеу құралдарымен үйлесімде бұл шешім басқа да білім беру ұйымдарына да масштабтауға болатын практикалық құрал ретінде қарастырылады.
Қажеттілігі
Аталған платформаның дәстүрлі Learning Management System (LMS) және Enterprise Resource Planning (ERP) жүйелерінен басты айырмашылығы -оның талдау және модельдеу мүмкіндіктерінде. Цифрлық егіз деректерді жинайды және университеттің 3D моделін нақты уақыт режимінде басқаруға, сондай-ақ «егер де» сценарийлерін құрып, басқарушылық шешімдерді алдын ала сынақтан өткізуге мүмкіндік береді.
Бұл тәсіл интуитивті басқарудан деректерге негізделген шешім қабылдауға көшуге жол ашады. Сонымен қатар, білім беру ұйымдарына тән негізгі мәселенің бірі – деректердің әртүрлі жүйелерде шашыраңқы болуы және олардың кешігіп келуі. Нәтижесінде толыққанды аналитикалық көрініс қалыптаспай, шешімдер көбіне толық емес немесе субъективті ақпаратқа сүйеніп қабылданады. Цифрлық егіз осы олқылықтың орнын толтыруға бағытталған.
Практикалық міндеттер
Әзірленіп жатқан жүйе бірқатар қолданбалы міндеттерді шешуге бағытталған. Ең алдымен, ресурстарды басқару саласында аудиториялардың тиімді пайдаланылмауын анықтап, сабақ кестесін оңтайландыруға және оқытушылар арасындағы жүктемені теңестіруге мүмкіндік береді. Бұл білім беру сапасына тікелей әсер етеді.
Сонымен қатар, платформа студенттердің академиялық тәуекелдерін ерте кезеңде анықтауға, үлгерімі төмен білім алушыларды дер кезінде байқап, жеке оқу траекторияларын қалыптастыруға көмектеседі. Кампус ішіндегі қозғалыс деректерін талдау арқылы кеңістіктердің нақты қолданылу деңгейі анықталып, артық жүктелген немесе жеткіліксіз пайдаланылатын аймақтар белгіленеді.
Жүйе стратегиялық деңгейде студенттер деректерді қабылдау мүмкіндіктерін модельдеу, жаңа білім беру бағдарламаларын іске қосу перспективаларын бағалау және негізгі көрсеткіштерді болжау мүмкіндіктерін де ұсынады. Жалпы алғанда, цифрлық егізді енгізу инфрақұрылым жүктемесін 15-30%-ға арттыруға, операциялық шығындарды азайтуға және басқаруды деректерге негізделген жаңа деңгейге көтеруге мүмкіндік береді деп күтілуде.
Жұмыс барысы: архитектура
Цифрлық егіздің техникалық архитектурасы бірнеше өзара байланысты деңгейден тұрады. Деректер деңгейінде LMS, ERP сияқты қолданыстағы жүйелермен интеграция жүзеге асырылады, сондай-ақ IoT датчиктері мен қосымша дереккөздер қосылады.
Серверлік бөлігі .NET фреймворкінде жүзеге асырылған. Университет ішіндегі күрделі байланыстарды талдау үшін Neo4j графтық деректер базасы қолданылады. Аналитикалық деңгейде предиктивті талдау, мінез-құлықтық модельдеу және оңтайландыру алгоритмдері енгізілген.
Пайдаланушы интерфейсі ReactJS негізінде жасалған, ал кампустың визуализациясы WebGL және Three.js технологиялары арқылы картографиялық және аналитикалық дашбордтармен бірге ұсынылады.
Жобаның қазіргі кезеңі
2025 жылдың желтоқсан айының басында университетте AlmaU AI Hub ашылды. Осы жоба аясындағы ағымдағы кезең туралы AlmaU AI Hub директоры Даулет Сабыр айтып берді:
«Концепция қалыптасты, архитектура жобаланды, негізгі деректер моделі дайын, UX-концепциясы бар, алғашқы пилоттық сценарийлер іске қосылды – визуализация мен аналитика тестілік режимде жұмыс істеп тұр», – деп атап өтті. Бұл жоба келесі кезеңде кеңейтіліп, университеттің басқару жүйесіне толық интеграциялануға дайын екенін көрсетеді.
Жүйе әртүрлі пайдаланушылардың қажеттіліктерін ескере отырып құрылған. Студенттер интерактивті кампус картасына, аудиториялардың қолжетімділігіне және жеке оқу аналитикасына қол жеткізеді. Оқытушылар өз жүктемесін талдап, оқу нәтижелерін салыстырып, білім беру процесін жетілдіруге арналған ұсыныстар алады. Ал әкімшілік бірыңғай дашборд арқылы жүйенің ағымдағы күйін бақылап, болжау және модельдеу құралдарын пайдаланады. Интерфейс табиғи тілде сұраныс жасауға мүмкіндік беретін диалогтық форматты және графиктер, карталар мен 3D модельдер негізіндегі визуалды талдау құралдарын біріктіреді.
Даму перспективалары
Жобаның ғылыми маңыздылығы оның пәнаралық сипаты мен практикалық бағыттылығында. Зерттеулер learning analytics саласында жүргізіліп, студенттердің мінез-құлқын талдау және предиктивті модельдер құру арқылы нақты деректерге негізделген нәтижелер алынуда.
Ұзақ мерзімді перспективада цифрлық егіз университет ішіндегі кәсіпкерлік және зерттеу белсенділігін дамытуға арналған платформаға айналуы мүмкін.
«Болашақта бұл жүйе студенттер стартаптар іске қосатын, зерттеушілер эксперименттер жүргізетін және білім беру нарығында коммерцияландырылатын платформаға айналуы ықтимал», – дейді Даулет Сабыр.
Осылайша жоба тек ішкі басқару құралы шеңберінен шығып, білім берудегі жаңа цифрлық экожүйенің негізін қалыптастырады.